Η καταγωγή της ελιάς. Πως έφτασε στην Ελλάδα

Η ελιά (Olea europaea L.) είναι το πιο εμβληματικό δένδρο της Μεσογείου και καλλιεργείται από την αρχαιότητα σε όλες τις χώρες που βρέχονται από τη Μεσόγειο θάλασσα.



Ως τόποι καταγωγής της ελιάς έχουν προταθεί, διαχρονικά και από πολλούς ερευνητές, διάφορες περιοχές όπως η ανατολική Μεσόγειος, η Ανατολία (νότια Μικρά Ασία), η Συρία και η κεντρική Μεσοποταμία.

Μία από τις επικρατούσες θεωρίες, που πολύ συχνά επαναλαμβάνεται και στο διαδίκτυο, υποστηρίζει ότι η καλλιεργούμενη ελιά εξημερώθηκε και εξελίχθηκε πριν από περίπου 6.000 – 7.000 χρόνια, μεταξύ του 4.800 και 4.300 π.Χ. (Zohary et al. 2012) στην ανατολική Μεσόγειο και στη συνέχεια μεταφέρθηκε και διαδόθηκε αρχικά στο Αιγαίο, τις Κυκλάδες, την Κρήτη, την ηπειρωτική Ελλάδα.

Στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο, το Αιγαίο, την Κρήτη και την ηπειρωτική Ελλάδα, η παρουσία της ελιάς βεβαιώνεται πριν από 50.000 χρόνια, με πιο γνωστά ευρήματα τα απολιθωμένα φύλλα ηλικίας περίπου 35.000 και 50.000 ετών, που έχουν βρέθηκαν στη Νίσυρο και τη Θήρα αντίστοιχα.

Έχει επίσης επιβεβαιωθεί επιστημονικά ότι οι «πραγματικές αγριελιές» έχουν εκλείψει από τον ευρύτερο ελλαδικό χώρο, το Αιγαίο, την Κρήτη και την ηπειρωτική Ελλάδα ως αποτέλεσμα του εκφυλισμού τους από τη γύρη των ήμερων ελιών (Lumaret & Quazzani 2001). Με άλλα λόγια, οι ελιές που φύονται και αναπτύσσονται στα ελληνικά βουνά από μόνες τους, στην πραγματικότητα δεν είναι «αγριελιές», αλλά πληθυσμοί ήμερης ελιάς.

Το αρχαιότερο ήμερο δένδρο ελιάς στην Ελλάδα, αντίθετα με όσα κατά καιρούς υποστηρίζονται, δε βρίσκεται στην Κρήτη αλλά στις Κυκλάδες και ειδικότερα στο νησί της Νάξου, στο κέντρο του νησιού, στη θέση Αδησαρού, σε μία τοποθεσία προφυλαγμένη και πολύ κοντά σε πηγή νερού, που μέχρι και σήμερα αναβλύζει. Το δένδρο αυτό - και μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου - θεωρείται ότι είναι το αρχαιότερο δένδρο ελιάς του κόσμου και χαρακτηριστικά στην περιοχή το ονομάζουν «γεροντολιά».

Η γεροντολιά της Νάξου έχει χάσει τον αρχικό της κεντρικό κορμό και σήμερα αποτελείται από πολλούς κορμούς, που ορίζουν ελλειπτικά έναν πολύ μεγαλύτερο, του οποίου η περίμετρος ανέρχεται σε 29,00 μέτρα περίπου και η μέγιστη διάμετρός του υπερβαίνει τα 10,00 μέτρα.

Η ηλικία του δένδρου αυτού, με βάση τη συνολική διάμετρό του, εκτιμάται ότι υπερβαίνει τα 5.000 χρόνια και η ελιά αυτή κατατάσσεται με βεβαιότητα στη μεσόκαρπη ποικιλία «Θρουμπολιά Αιγαίου». Η ποικιλία «Θρουμπολιά Αιγαίου», στην οποία και ανήκει το μεγάλο ελαιόδεντρο της Νάξου, είναι η μόνη γνωστή ποικιλία ελιάς που μπορεί, κάτω από φυσικές συνθήκες, να παράγει καρπούς ικανούς να καταναλωθούν στη φυσική τους μορφή από τα δένδρα, χωρίς να υποστούν καμία απολύτως επεξεργασία. Πληρεί δηλαδή μία από σημαντικότερες προϋποθέσεις εξημέρωσης της ελιάς από τους ανθρώπους τροφοσυλλέκτες της εποχής εκείνης.

Σε κάθε περίπτωση, το ελαιόδεντρο αυτό της Νάξου ανάγεται χρονικά στην αφετηρία της παγκόσμιας ελαιοκομίας και αποδεικνύει τη συνεχή καλλιέργεια εξημερωμένων ποικιλιών ελιάς στην Ελλάδα, από τους προμινωικούς χρόνους μέχρι τις ημέρες μας. Στηρίζει, επίσης, την υπόθεση της εξημέρωσης - καταγωγής της καλλιεργούμενης ελιάς στην ανατολική Μεσόγειο και ιδιαίτερα στην περιοχή του Αιγαίου, μία θεωρία που διατυπώθηκε για πρώτη φορά από τον Π. Αναγνωστόπουλο στα μέσα του προηγούμενου αιώνα.

Εντυπωσιακό, επίσης, είναι και το γεγονός ότι οι πυρήνες των καρπών που παράγει η γεροντολιά έχουν τα ίδια μακροσκοπικά χαρακτηριστικά με πυρήνες ελιάς, που έχουν βρεθεί σε διάφορες περιοχές του Αιγαίου και την Κρήτη.

Το ελαιόδεντρο της Νάξου είναι ένα ζωντανό μνημείο της φύσης, παγκόσμιας σημασίας, το οποίο χρειάζεται προστασία και προβολή. Τα αρχαιολογικά ευρήματα, οι πυρήνες και οι καρποί ελιάς, σε συσχέτιση με το ίδιο το δένδρο της γεροντολιάς, μαρτυρούν την καλλιέργεια ήμερων ελιών στον ελλαδικό χώρο τουλάχιστον τα τελευταία 5.000 – 6.000 χρόνια. Ειδικότερα η τοποθεσία Αδησαρού στη Νάξο είναι το μοναδικό σημείο στον κόσμο, στο οποίο αποδεδειγμένα καλλιεργείται η ίδια ποικιλία ελιάς ακατάπαυστα, για τουλάχιστον 5.000 χρόνια.

Το γεγονός αυτό καθιστά την Ελλάδα μία περιοχή με ιδιαίτερες και μοναδικές ποικιλίες ελιάς και κατ’ επέκταση ελαιόλαδα και βρώσιμες ελιές, που επιβάλλεται να αξιοποιηθούν και να προβληθούν με τον κατάλληλο τρόπο.

*Ο κ. Γιώργος Κωστελένος είναι Γεωπόνος, φυτωριούχος

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Ελιά & Ελαιόλαδο, τεύχος 85

Αγροτικές Ειδήσεις

  • Σε τροχιά "ανάστασης" φαίνεται πως έχουν µπει οι συνεταιρισµοί στη χώρα µας, βελτιώνοντας σταδιακά την αρνητική εικόνα κακοδιαχείρισης, υπερχρέωσης και χρεοκοπίας των τελευταίων δεκαετιών, που είχε οδηγήσει σε απαξίωση τη συνεταιριστική ιδέα.

  • Την παράταση του χρόνου της εμπρόθεσμης καταβολής της ειδικής ασφαλιστικής εισφοράς έτους 2018, έως τις 31 Ιουλίου 2019, αποφάσισε το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΛ.Γ.Α, κατά τη συνεδρίασή του στις 22/03/2019 με την με την αριθ. 42/22.3.2019 απόφασή του.

  • Τα τιμολόγια των αρδευτικών υπηρεσιών προσδιορίζονται από τους παρόχους των υπηρεσιών αυτών (ΓΟΕΒ, ΤΟΕΒ, ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού) και αυτό πρέπει να γίνει έως το τέλος Ιουνίου 2019. Αυτό τονίστηκε στη συνάντηση εργασίας που πραγματοποίησε ο Αν. ΥΠΕΝ κ. Σωκράτης Φάμελλος με τον Περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Κ. Αγοραστό και Προέδρους ΓΟΕΒ και ΤΟΕΒ της Θεσσαλίας. Επίσης το «περιβαλλοντικό τέλος», δηλαδή η οικονομική συνεισφορά του τελικού χρήστη ανά κυβικό μέτρο καταναλωθέντος ύδατος, που αντιστοιχεί στο περιβαλλοντικό κόστος και στο κόστος πόρου, θα το τεκμηριώσει ο φορέας άρδευσης. Όπως επισημαίνει το ΥΠΕΝ, οι πάροχοι των αρδευτικών υπηρεσιών πρέπει να υπολογίσουν το…

  • Υπογράφτηκαν σήμερα από τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σταύρο Αραχωβίτη, οι αποφάσεις που καθορίζουν το ύψος των συνδεδεμένων με την παραγωγή ενισχύσεων για επτά σημαντικές καλλιέργειες το έτος 2018. Δείτε  στον παρακάτω πίνακα αναλυτικά τα ποσά ανά στρέμμα:

  • Η ελιά (Olea europaea L.) είναι το πιο εμβληματικό δένδρο της Μεσογείου και καλλιεργείται από την αρχαιότητα σε όλες τις χώρες που βρέχονται από τη Μεσόγειο θάλασσα.

Οικονομία-Πολιτική

Ανθοκομικά Φυτά

Έρευνα

Περιβάλλον

Διατροφή

Δελτία Φυτοπροστασίας

  

 

JSN Megazine template designed by JoomlaShine.com
Our website is protected by DMC Firewall!